Bu günlərdə Krakoun küçələrindən birində gözümə divarda yazılmış bir şeir sataşdı. Təxminən beşmərtəbə hündürlüyündə bir binanın divarı boyunca yazılmış şeirdə söhbətin nədən getdiyini anlasam da, bəzi sözləri bilmirdim deyə tam aydın olmadı. Düşündüm ki, şəhərin mərkəzinə bu şeir təsadüfən vurulmaz və binanın şəklini çəkib araşdırmağı qərara aldım.
Araşdırma məni nostaljik bir hekayəyə götürdü. Məlumum oldu ki, şeir vaxtilə binanın düz qarşısında olan “Barselona” adlı bir kafeyə həsr olunub. Polyak şair Adam Zemianinə aid olan şeir küçə rəsmləri ilə məşğul olan rəssam Bartolomey Koçenaş tərəfindən divara həkk olunub. Gecə düşəndə binanın üzəri fənərlə işıqlandırılır və şeir həm daha yaxşı görünür, həm də maraqlı mənzərə yaradır.
“Barselona” Krakovda keçən əsrin ən məşhur kafesi olub. Təxminən yüz ilə yaxın bir müddətdə fəaliyyət göstərib. Kafe şəhərin mərkəzinə, əsas da Zaçjek tələbə yataqxanasına yaxın olduğu üçün müxtəlif dövrlərdə, xüsusən də 70-80-ci illərdə tələbələrin, savadlı, intellektual kəsimin toplaşdığı əsas yer olub. Gənc hüquqçular, şairlər, yazarlar, rəssamlar.. Bura yeni ideyaların, gərgin mübahisələrin məkanı kimi tanınırdı. Gələnləri ən çox da kafedə qiymətlərin ucuz olması cəlb edirmiş.
Sonradan kafe yavaş-yavaş yoxa çıxmağa başlayır. Öncə içki mağazası olur, sonra sadəcə mağaza, ondan sonra isə sökülür. Binanın yerində hündürmərtəbəli bina tikiləcəyi deyilsə də ora hələ də boşdur. Binanın hekayəsindən təsirlənən rəssam Bartolomey onun xatirəsinə ithafən belə bir iş görüb. Əlbəttə ki, artıq heç nə “Barselona”nı geri gətirməz, hətta orda yeni bir kafe tikilsə belə.
Bakıda eynilə “Barselona” kimi bir neçə yer vardı. Mən köhnə nəslin nümayəndəsi deyiləm deyə onlardan yalnızca birini, “Şirzad”ı görmüşəm. İndi deyəsən paltar mağazasının deposu olan həmin kafedə müxalif kəsimin ziyalıları, şairlər, yazarlar, gənc fəallar toplaşırdı. “Şirzad” digər kafelərə nisbətən çox ucuz idi. Kafenin özünəməxsus bir qədər də ağır qoxusu vardı. Bu hətta parol kimi bir şey idi: hamı bilirdi ki, əgər bir nəfərin üzərindən “Şirzad” iyi gəlirsə, deməli, müxalifətçidir.
Bu iy asanlıqla çıxmırdı, hətta bir dəfə Rəşadət Axundov zarafatla yazmışdı ki, evə gəldim bütün paltarlarımı yudum, özüm də duş aldım, amma kafenin iyi çıxmadı ki, çıxmadı.
Daha sonra “Şirzad”ı bağladılar, “Venesiya” kafesi məşhurlaşdı. Hətta o qədər məşhurlaşdı ki, adı istintaq materiallarına düşdü. “Əsgər ölümlərinə son!” aksiyalarının guya burada planlaşdırıldığı, kafedə iğtişaş planlarının qurulduğu deyildi.
İndi bilmirəm toplaşanlar ən çox harda toplaşır. Ümumiyyətlə toplaşmağa kimsə qalıbmı, onu da bilmirəm.
Hər şeyin reallıqdan asılı olması bu yerdə çox ədalətsizdir. Sən ürəyində nə qədər aşıb-daşan arzular gəzdirsən də, bir gün o reallıqla üzləşir. Sənin arzuların, xatirələrin, nostaljik hisslərin bəzən ya hansısa razılaşmadan, ya da kiminsə telefon zəngindən asılı olur. Sonsuz dəyər verdiyin bir kafe, divar, yer sənin üçün nə qədər əhəmiyyətli olursa-olsun, bir başqası üçün o sadəcə daş parçasıdır. Hər şeyə maddiyyatın bir parçası olaraq baxanlar üçün isə mənəvi dəyəri çox olan yerləri bağlamaq, uçurtmaq çox asandır.
Sonda şeirin tərcüməsini verməyi vacib hesab edirəm. Orda adı çəkilənləri tanımıram, amma hesab edirəm ki, onlar yaxşı insan olublar.
Bir səhər “Barselona”da oyandım
Pan Yasio əsəbi halda
pivə paylayırdı stollara
həmişə olduğu kimi
Atmırdı artıqları
bir kənara
Yan masada bir agent, çuğul əyləşmişdi
Sirkəli donuz salası
təlaşla, qorxuyla əsmişdi
Voytek Belon həmişə
getmək istəyirdi “Barselona”dan
dağlara…
Lakin nəsə onu saxlayırdı.
Sonra Zbuşek və Yureklə
Anjey gəlmişdi
və onların dostca təbəssümü..
Bizim hələ də
gəncliyə pasportumuz vardı..
Necə gözəl zamanlardı.
