Azərbaycanda fəaliyyət göstərən avtomobil salonları Mərkəzi Bankın avtomobil kreditlərinin sərtləşdirilməsi ilə bağlı qərarından çıxış yolu tapıblar.
Yeni avtomobil krediti qaydalarına əsasən, qiyməti 30 min manatadək olan avtomobillərə görə 50%, 30 min manatdan yuxarı olan avtomobillər üçün isə 40% ilkin ödəniş həyata keçirilməlidir. Fins.az “Marja”ya istinadən məlumatına görə, avtomobil salonları qiyməti 30 min manatadək olan avtomobilləri 30-40%, dəyəri 30 min manatdan yuxarı olan avtomobilləri isə 20-30% ilkin ödəniş edilməklə kreditlə rəsmiləşdirə bilirlər. Bəli, düz oxudunuz, bu lizinq deyil, kreditdir!
NECƏ EDİLİR?
Bəs, bu necə edilir? Tutaq ki, qiyməti 18 min manat olan avtomobili kreditlə almaq istəyirsiniz. Mütləq avtomobilin dəyərinin 50%-i olan 9 min manatı və üstəgəl sığorta haqqını, bank və DYP xərclərini nağd şəkildə avtomobil satıcısına ödəməlisiniz. Avtomobilin dəyərinin qalan 50%-ni isə kreditlə ödəyə bilərsiniz. Məsələ bundadır ki, bir çox alıcıların 50% ilkin ödənişi verməyə gücü çatmır. Tutaq ki, alıcının, qiyməti 18 min manat olan avtomobili kredit ilə götürmək üçün 9 min manat deyil, 6 min manat ödəməyə gücü çatır. 6 min manat isə 18 min manatın təxminən 33 faizidir. Tələbə görə, 33% ilkin ödənişlə avtomobil krediti verilmir.
Amma salonlar avtomobili müştəriyə satmaq üçün kəşf etdikləri üsulu işə salırlar. Belə ki, satış qiyməti 18 min manat olan avtomobilin qiyməti formal olaraq 6 min manat artırılaraq banka göndəriləcək sənəddə 24 min manat göstərilir. Bu halda 24 min manatın 50%-i 12 min manat deməkdir. Sənəddə alıcının salona guya 12 min manat ilkin ödəniş etdiyi göstərilir və yerdə qalan digər 12 min manat kreditin ayrılması üçün banka göndərilir.
Əslində əvvəlcədən alıcı ilə razılaşdırılır ki, sənəddə göstərilən 12 min manat ilkin ödənişdən avtomobilin qiymətində edilmiş 6 min manatlıq formal artım çıxılacaqdır. Yəni, müştəri cəmi 6 min manat ilkin ödəniş ödəyəcəkdir.
Təbii ki, 24 min manatın 50%-i 18 min manatın 50%-dən çoxdur. 24 min manatın digər 50%-i olan 12 min manat, avtomobilin real qiyməti olan 18 min manatın 67%-dir. Banka göndərilən müştərilərin çoxuna kredit ayrılır və onlar kreditin ayrılması barədə sənədi salona təqdim edərək avtomobilə sahib olurlar.
Qısası, avtomobilin qiyməti süni şişirdilməklə, kredit məbləği artırılır, alıcı isə ilkin ödənişi şişirdilmiş məbləğ qədər az ödəyir.
Qeyd edək ki, qarışıqlıq olmasın deyə ilkin ödənişdən əlavə ödənilən sığorta haqqını, bank və DYP xərclərini bu misalda göstərmədik.
Bankların salonların bu əməllərindən xəbərdar olub-olmadıqları barədə bir söz demək çətindir. Fakt budur ki, avtomobil salonlarının satış menecerləri avtomobil alıcısını banka göndərdikdə ona bankda soruşulduğu halda avtomobilin şişirdilmiş qiymətini və ilkin ödənişi söyləməyi dönə-dönə tapşırırlar. Bu tapşırığın nə qədər döğru olduğunu da
SIĞORTA ŞİRKƏTLƏRİ UDUR
Araşdırmamız zamanı bu da məlum oldu ki, şişirdilmiş qiymətlə satış sığorta şirkətlərinin xeyrinədir. Çünki, alıcıdan şişirdilmiş qiymətə görə sığorta haqqı alınır. Misalımıza qayıtsaq, deyə bilərik ki, 24 min manatın 5,3% sığorta haqqı (1272 manat), 18 min manatın 5,3%-i qədər sığorta haqqından (954 manat) çoxdur. Alıcı fərqi ödəməlidir.
Qeyd edək ki, bir sıra bankların kredit mütəxəssiləri avtomobillərin qiymətlərini yaxşı bilirlər. Bazar qiyməti 18 min manat olan avtomobilin qiymətinin sənəddə 24 min manat göstərilməsi onlarda şübhə doğurur.
Bütün belə halların yaranmasının səbəbi avtomobil kreditlərinin sərtləşdirilməsidir. Nəticə etibarı ilə, alıcı yenə borc ilə yüklənir.
