Cənnətə ümidvar olan və islama pənah edən sultan əzəmətli, dövlət, səltənət, dünya və din din uğrunda mübarizə edən Sultan Səlim şaha –

Allah onun dövlətini əbədi, səltənətini daimi etsin- məhəbbətli salamımı və səmimi məktubumu  hədiyyə kimi göndərir və onunla görüşmək arzumu bildirirəm.  Sonra ərz edirəm ki, son vaxtlarda mənə yolladığınız üç şərafətli məktubunuz gəlib çatdı. Onların məzmunu ədavətlə dolu olduğuna baxmayaraq, cürət və igidlikdən bəhs edirdi ki, bu da mənə böyük həzz verdi. Amma bunun səbəb və mənşəyini anlaya bilmədim. Cənnətməkan atanızın – allah onun qəbrini nurla doldursun – zamanında Əlaüddövlə Zülqədərin həyasızlığı üzündən Rum ölkəsinə bizim humayun yürüşümüz baş verdi. O vaxtlarda tərəflər arasında dostluqdan və anlaşmadan başqa bir şey olmadı. O dövrdə Trabzon valisi olan o Həzrət də(Sultan Səlim – Ş.F.) bizimlə anlaşma şəraitində davrandı. Belə olan halda bu küdurətin səbəbi bizə məlum deyildir, lakin aydın görünür ki, siz bu səfərə səltənətinizi böyütmək naminə çıxmısınız.

Nəzm

Ədavət o təhər tüğyan eləyər,

Qədim bir ölkəni viran eləyər. 

Bizim sizin qarşınıza çıxmamağımızın iki səbəbi var. Birincisi budur ki, o diyar əhalisinin əksəriyyəti bizim yüksək məqamlı əcdadımızın – Bağışlayan  Allah onlara rəhmət eləsin – müridləridir. İkincisi din uğrunda döyüşən sizin xanədanınıza (osmanlılara- Ş.F.)  bizim qədim hörmətimiz vardır və buna görə də biz Teymurun dövrundə olduğu kimi o diyara qarışıqlıq düşməsini istəmirdik. Elə hal-hazırda da istəmirik və indiyə qədər olan işlərdən də incimirik.  Axı nəyə görə inciməliyik? Sultanların düşmənçilik etmələri çoxdankı adətdir.

Beyt

Məmləkət yavrusunu ağuşa çəkmək diləyən

İti xəncər ləbini öpməyə cəhd etməlidir.

Amma münasib olmayan sözlərə ehtiyac yoxdur. Görünür, bunlar sərxoş münşilərin sözləridir ki, düşüncələrinizin azdığından yazılıb bizə göndərilmişdir. Buna görə də, bizim səbirli olmağımız, elə zənn edirəm ki, səbəbsiz olmamışdır. İndi isə, xüsusi keyfiyyəti olan tiryəklə doldurulmuş mücrü üzərinə öz humayın möhürümü vurub, onu bizə yaxın adamların başçısı Şahqulu ağa kimi bir sadiq nökərimlə – Allah onun canını slamat etsin – sizə göndərirəm, əgər lazım olsa istifədə edin. Onu (Şahqulu ağanı – Ş.F.) tez geri göndərin ki, tale pərdəsinin arxasında gizlənən hər nə varsa üzə çıxsın. Bununla bedə, yaxşı olar ki, əməlli başlı düşünüb, heç kəsin sözünə fikir verməyəsiniz və mənə qulaq asasınız, çünki sonrakı peşmançılığın faydası olmur.

Bu məktub yazılan vaxt mən İsfahan ətrafında ov edirdim. Dərhal göyüşə hazırlıq işləri ilə məşğul olub, dostluq naminə sizə cavab məktubu göndərdim. İndi necə istəyirsinizsə, eləcə də hərəkət edin.

Beyt

Olduq buna şahid bu cahan içrə qəmindən:

Kim ale–Əli ilə döyüşmüşsə, əzilmiş.

Adı çəkilən elçini incitməyib geri yollayın, çünki «heç kəs başqasının günahını daşımaz». Əgər məsələ döyüşlə bitəcəksə, bunu uzatmağın faydası yoxdur. Amma işin aqibətini düşünün. Vəssalam!

***

SULTAN SƏLİMİN ŞAH İSMAYILA IV MƏKTUBU

İsmayıl bahadır – Allah onu islah etsin – mənim cahanı bəzəyən məktubum və bütün təbəələr tərəfindən yerinə yetirilməsi vacib olan şərafətli hökmüm çatanda bilməlidir ki, sizin mənim dəstkaəı səadət olan dərgahıma göndərdiyiniz məktubunuz gəlib çatdı. Siz həmin məktubda nəsə cürətli sgzlər yazmısınız. Bildirmisiniz ki, bizi intizardan qurtarmaqdan ötrü gəlişinizi sürətləndirirsiniz. Məlumdur ki, biz zatımıza xas olan mərdanəliyimizi və xislətimizdəki cəsarətimizi daһa da artırdıq, uzaq bir məsafə qət edib çoxlu yol və mənzil keçə-keçə sənin hökmün altındakı məmləkətə saysız-hesabsız ləşkərimizi və əlaməti zəfər, ayələri isə qələbə olan bayraqlarımızı daxil etdik. Yüksək vəzifəli sultanların ayini və qədr-qiymətli xaqanların məzhəbinə görə onların əllərində saxladıqları məmləkət öz zövcələri kimidir. Səndən qeyri, azacıq kişiliyi, igidlikdən müəyyən nişanəsi və ürəyində bir qədər cəsarəti olan hər kəs özүnүn һәr һansı bir fərdinə təcavüz edilməsinə dözəbilməz. Neçə gündür ki, mənim müzəffər əsgərlərim sənin məmləkətinə daxil olub, kama yetişirlər, amma səndən əsər-əlamət yoxdur, elə gizlənmisən  ki, varlığınla yoxluğun bilinmir.

Nәzm

Bu rüsvayçılığı böyük adamlar

Əsrlər boyunca eləyəck car.

İndiki vəziyyət bir daһa təsdiq edir ki, özündə təsadüfi cürət toplamaq kimə  xasdır. Məsələ bundadır ki, səndən indiyəcən mərdlik və cəsarət nümayiş etdirən bir əməl gönünməmişdir. Səndən zahir olan əməl isə sərasər məkr və һiylənin bəhrəsidir. Şəkk yoxdur ki, sənin bu süni cürətin etdiyin iblisanə və sair əməllərinin nəticəsindən başqa bir şey deyildir. Mübtәla olduğun dərdin dəvası sənə məlum imiş və ürəyinə qüүvvət olsun deyə ondan istifadə edirsən. İndi də, həmişə sınaqdan keçirdiyin dərmandan istifadə et ki, bəlkə mənimlə qarşı-qarşıјa durmağa səndə cürət yarana. Bilirsən ki, bizim tərəfimizdən sənə böyük  inayət edilmişdir və sənin үrək zəifliyinin aradan çıxmasından ötrü məzəffərr ləşkərimdən qırx min əsgəri ayırıb Qeјsəriyyə ilə Sivas arasında saxlamışam Düşmənə bundan artıq mürüvvət etmək olmaz. Əgər sən bundan sonra da ötən vaxtlarda olduğu kimi qorxu və ehtiyat evinin bir küncündə gizlənəcəksə ərlik sənə haramdır, o zaman yaxşı olar ki, dəbliqəni yaylıqla, zirehini çadra ilə əvəz edəsən, sərvərlik və sərkərdəlik sevdasından əl çəkəsən.                                                                                                             

Misra

Nə sən sərvəliyə layiq, nə sərvərlik sənə layiq!

Vəssalam! «Haqq yolu tutub gedənlərə  salam olsun». 

Cəmadül–axir ayının axırları,  920-ci il (Avqustun ortaları, 1514-cü il)     

                            «ARZU» ədəbi, elmi–ictimaijurnal

                                                              Mart 1998-ci il