Fələstin Muxtariyyəti, Səudiyyə Ərəbistanı və ABŞ rəsmiləri bu həftə beynəlxalq münasibətlər sahəsində danışıqlar aparmaq məqsədi ilə Ər-Riyadda görüşüblər. Danışıqların mərkəzində Səudiyyə Ərəbistanı ilə İsrail arasında münasibətlərin potensial normallaşması dayanır, bu, Yaxın Şərqdə münasibətlərdə əhəmiyyətli dəyişikliyə səbəb ola biləcək əlamətdar diplomatik uğurdur.
Elchi.az bu barədə BBC News-a istinadən xəbər verir.
Bu tarixi uyğunlaşma ilə bağlı fərziyyələr ABŞ-ın yayda həyata keçirdiyi intensiv diplomatik səylər fonunda gəlir. Ərəb və islam dövlətləri arasında lider olan Səudiyyə Ərəbistanı 1948-ci ildə yaradılandan bəri İsraili tanımır. Bu iki ölkə arasında əlaqələrin normallaşdırılması regional münasibətlərdə monumental dəyişikliklə nəticələnə bilər və Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsini dəyişdirə bilər. Potensial normallaşdırma sövdələşməsi, ABŞ ilə əldə edilən böyük təhlükəsizlik razılaşmasının əsasını təşkil edəcək, bu, bütün iştirakçılar üçün əməliyyatın əhəmiyyətli bir tərəfidir.
İsraili tanımaq üçün ticarətdə Səudiyyə Ərəbistanı qabaqcıl silahlar və uranın zənginləşdirilməsi də daxil olmaqla yerli, mülki nüvə proqramı üçün Amerikadan zəmanət axtarır. Digər tərəfdən, İsrail Körfəz dövləti ilə ticarət və müdafiə əlaqələrinin güclənməsindən qazanc əldə edir və regionda öz ambisiyalarını artırır. Bununla belə, daxili nüvə proqramı kimi mübahisəli aspektlər danışıqlarda ciddi maneələr yaradır, mübahisə və fikir ayrılığı potensialını gücləndirir.
İstənilən razılaşmanın uğurla davam etməsi üçün İsrailin fələstinlilərə əhəmiyyətli güzəştlər etməsi vacibdir. Səudiyyəlilər öz vətəndaşlarının İsrailə qarşı tarixi müxalifətinə və Fələstin məsələsinə böyük dəstəyinə cavab verməlidirlər. Eynilə, ABŞ-ın razılaşmanı dəstəkləməsi üçün Prezident Bayden Demokratik Partiyasının insan haqları göstəricilərinə görə Səudiyyə Ərəbistanına dəstəkdən imtina etdiyinə dair ümumi əhval-ruhiyyəni nəzərə alaraq, fələstinlilər üçün əhəmiyyətli qazanc təmin etməlidir.
ABŞ dövlət katibinin köməkçisi ilə görüşən Fələstin rəsmiləri ABŞ-ın dəstəklədiyi təklif olunan prosesdə iştirak şərtləri kimi müxtəlif tələblər irəli sürüblər. Bu tələblərə aşağıdakılar daxildir:
İordan çayının qərb sahilinin bəzi hissələrinin administrasiyasının köçürülməsi
İsrailin məskunlaşma artımının dayandırılması
Müəyyən maliyyə dəstəyinin yenilənməsi
ABŞ-ın Şərqi Qüdsdəki konsulluğu yenidən açılır
ABŞ-ın rəhbərliyi altında İsrail və Fələstin arasında danışıqların bərpası
Bu tələblərin miqyası ABŞ tərəfindən genişmiqyaslı görünsə də, Səudiyyə-İsrail münasibətlərinin potensial normallaşması ilə bağlı Fələstin dövlətinin mövqeyi üçün çox vacibdir.
Nuranə Məmmədova
