Yeni araşdırma “Gulf Stream” sisteminin 2025-ci ildən etibarən dağılma riski ilə üzləşdiyini müəyyən edib.
Elchi.az xəbər verir ki, Meksika körfəzindən Britaniyanın şimalına isti su daşıyan bu dəniz axınları dövrü Avropanın şimal-qərbində havanı daha da istiləşdirir. Beləliklə, sistemin çökməsi bu bölgədə temperaturu kəskin şəkildə aşağı sala, iqlimi fəlakətli şəkildə dəyişə bilər.
Digər tərəfdən, iqlim sahəsində aparıcı alimlər tədqiqatın nəticələri ilə bağlı müəyyən ehtiyatlara malikdirlər.
Bu ekspertlər deyirlər ki, “Gulf Stream” bu əsrdə çətin ki, dəyişsin.
İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panelin son araşdırması, Atlantik Meridian Resirkulyasiya Döngüsü (AMOC) adlanan bu sistemin bu qədər tez çökməyəcəyini ortaya qoydu.
Yeni araşdırma aparan qrupun tərkibində olan Kopenhagen Universitetinin professoru Peter Ditlevesen, “2004-cü ildə bu cərəyanı ölçməyə başladığımızdan, Amoc-un zəifləməsi ilə bağlı narahatlıq var”,-deyə bildirib.
Amocun şimal qütbünə apardığı isti su soyuyur və dibinə çökür.
Lakin qlobal istiləşmə ilə əlaqədar olaraq şimalda, xüsusən də Qrenlandiyada buzların sürətlə əriməsi, bu cərəyanın o qədər şimala çatmadan cənuba doğru soyumasına səbəb olur.
Amoc çökərsə, Avropada temperatur 10-15 dərəcə aşağı düşə, ABŞ-ın şərq sahillərində isə dəniz səviyyəsi yüksələ bilər.
Milyarlarla insanı qidalandıran kənd təsərrüfatı ərazilərində yağışlarda da dəyişikliklər baş verə bilər.
Amoc-un sonuncu dağılması 115.000 il əvvəl Buz Dövrünün əvvəlində, sistem 12.000 il əvvəl indiki dövrünü bərpa etdiyi zaman baş verdi.
Nature Communications-da dərc edilən yeni araşdırma, Amoc-un 2025-2095-ci illər arasında çökə biləcəyini göstərir.
Təhlil istixana qazları emissiyalarının artımının bu günə qədər davam edəcəyi fərziyyəsinə əsaslanır.
İstixana qazı emissiyalarının artması dayanarsa və ya emissiyalar azalmağa başlayarsa, Amoc-un çöküşü o qədər də tez olmaya bilər.
Böyük Britaniya Meteorologiya Xidmətindən Ben Booth da daxil olmaqla elm adamları bu yeni araşdırmanın nəticələrinin “bütün elmi ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilməkdən uzaq olduğunu” deyirlər.
Sauthempton Universitetinin Milli Dəniz Elmləri Mərkəzinin professoru Penny Holliday, “Amoc-un zəiflədiyinə dair heç bir aydın sübut yoxdur”,-deyib.
“Biz bilirik ki, bir gün Amoc-un bugünkü kimi fəaliyyətini dayandırması ehtimalı var, lakin bunu təbii qəbul etmək olduqca çətindir.
“Qonşum istilik dalğaları və ya Amoc-un qəzaya uğraması ehtimalı ilə bağlı daha çox narahat olub-olmadığını soruşsa, mən istilik dalğalarına işarə edərdim. Çünki biz bunu görürük və daha da pisləşəcəyinə əminik”.
Son araşdırmanın bir çox elm adamı tərəfindən qəbul edilməməsinin əsas səbəbi onun Amoc haqqında bir sıra fərziyyələr irəli sürməsidir.
Lakin ekspertlər deyirlər ki, iqlim sistemi çox mürəkkəb olduğundan Amoc-u tam başa düşmək üçün hələlik məlumatı yoxdur.
Reading Universitetində Milli Atmosfer Elmləri Mərkəzinin professoru Jon Robson vurğulayır ki, bu sistemin 2025-2095-ci illər arasında çökə biləcəyi tapıntısına şübhə ilə baxmaq lazımdır.
Yenə də ekspertlər bu araşdırmanın vacib olduğunu və Amoc-un çökməsi ehtimalı ilə bağlı xəbərdarlıqların ciddi qəbul edilməli olduğunu söyləyirlər.
“Biz Şimali Atlantika iqlim sistemində qəfil və kütləvi dəyişikliklərin mümkünlüyünü istisna etməməliyik”,-Robson deyib.
“Ancaq bunun 2025-2095-ci illər arasında baş verəcəyi ilə bağlı fərziyyələrə şübhə ilə yanaşıram.”
Nuranə Məmmədova
