Qarabağı azad etmək üçün unikal şans

Ancaq 17 iyuldan etibarən polis binasını əlində saxlayan silahlı dəstəni tam zərərsizləşdirməyə tərəddüd etməsi müəmmalara səbəb olub. Bəzi ehtimallara görə, qeyri-müəyyənliyin davam etməsində Rusiya amili həlledici rola malikdir. Ancaq bu da var ki, aprel atəşkəsinə nail olduqdan sonra tərəfləri bir araya gətirən Rusiya Qarabağda sülhə nail olunması üçün ciddi bir prosesə start verib. Hətta Rusiya XİN başçısı Sergey Lavrov tərəflərin heç vaxt olmadığı qədər razılaşmaya yaxın olduğunu demişdi.

Bir sıra ekspertlər isə ilin sonuna qədər Dağlıq Qarabağ ətrafındakı rayonların azad olunmasına başlanacağı barədə proqnozlar da irəli sürüb. Lakin bu kimi açıqlamalar Ermənistandakı müharibə tərəfdarları tərəfindən sərt qarşılandı. Məhz bundan sonra güzəştlərə qarşı çıxan və üstəlik, Sərkisyan iqtidarına ultimatum verən “Şuşa” batalyonunun sabiq komandiri Jirayr Səfilyanın həbsi ətrafında baş verənlər Qarabağ danışıqlarını da dalana dirəyə bilər.

Ermənistan mediası isə diqqəti daxildən yayındırıb Azərbaycan-Ermənistan qoşunlarının təmas xəttinə yönəltməyə çalışır. Ötən gün erməni mətbuatı Qarabağdakı separatçı quruma istinadən 27 iyul gecəsi “Qarabağ-Azərbaycan sərhədində” (?!-E.P.) Azərbaycan ordusunun atəşkəs rejimini 38 dəfə pozduğuna dair iddianı tirajlayıb. Bildirilir ki, Azərbaycan tərəf erməniləri snayper və müxtəlif kalibrli silahlardan 100 dəfədən çox atəşə tutub. Ermənilər onu da iddia ediblər ki, təmas xəttində Azərbaycan ordusunun pilotsuz uçan aparatı da müşahidə edilib. Beləliklə, düşmən ölkə aprel müharibəsi zamanı erməniləri vahiməyə salan Azərbaycanın pilotsuz aparatlarını xatırlatmaqla Sərksiyan hakimiyyətinə meydan oxuyan müxalifləri neytrallaşdırmaq istəyir.

Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi isə düşmənin yalanlarını təkzib edib. Rəsmi xəbərdə bildirir ki, erməni silahlı bölmələri cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində iriçaplı pulemyotlardan da istifadə etməklə sutka ərzində atəşkəs rejimini ümumilikdə 9 dəfə pozub. Göründüyü kimi, ermənilər atəşkəsin pozulması hallarını azı dörd dəfə şişirtməklə üsyan əhvalında olan erməni xalqını sakitləşdirmək, hər an başlaya biləcək müharibə təhdidi ilə qorxutmaq istəyir. Azərbaycanın müdafiə naziri Zakir Həsənov isə bugünlərdə cəbhə bölgəsindədir və çox güman ki, düşmənin təxribatlarının dərhal qarşısının alınması üçün müvafiq tapşırıqlarını verib.

***

İyulun 17-də Ermənistan polisinin patrul-mühafizə polkunun binasını zəbt edən, 1 polis zabitini, daha 4 polis əməkdaşını isə yaralayan silahlı birləşmənin məhv edilməsi istiqamətində addımların atılmaması ortaya xeyli suallar çıxarır. Bəzi müşahidəçilər S.Sərkisyanın qiyamı silahlı yolla yatıracağı halda ölkəboyu üsyanla qarşılaşa biləcəyindən qorxduğunu deyir. Digər versiyaya görə, proseslərin arxasında daha güclü qüvvələrin dayanması səbəbindən, silahlı qrup üzvləri hazırlanın ssenarinin, sadəcə, üzdəki təmsilçiləri olduğundan Ermənistan hakimiyyəti riskli tədbirlərə əl atmır. Polis binasını zəbt edən silahlılar Jirayr Sefilyanın azadlığa buraxılmasını, S.Sərkisyanın prezident postundan istefasını tələb edirlər. Hələ ki lokal toqquşmalarla bağlı xəbərlər gəlməkdədir. Virtualaz.org-un xüsusi müxbiri xəbər verir ki, polis alayının binası qarşısında silahlıları dəstəkləyən 30-dək etirazçı saxlanılıb. Onların arasında uşaqlar, qadınlar, qocalar və “Asparez” qəzetinin redaktoru Levan Barseqyan da var. Hökumət qüvvələri qiyamçı Qaqik Yeqiazaryanı girov götürüblər. İrəvanda qiyamçıları dəstəkləmək üçün küçələrə çıxmış mülki şəxslərin həbsi başlayıb. Polis səddi yaxınlığında isə 3 müxalifət fəalı saxlanılıb. Bundan başqa, qiyamçılardan Aram Akobyan da güc strukturlarının əlinə keçib. Ermənistandakı Qarabağ müharibəsi canilərindən ibarət olan Veteranlar Birliyi də mitinq iştirakçılarına qoşulub. Bu barədə polkovnik Razmik Petrosyan bəyan edib. Razmik Petrosyan Serj Sərkisyan rejiminə qarşı barışmaz mövqeyi ilə tanınır.

Bu arada erməni mediası ilginc məlumat açıqlayıb. Bildirilir ki, Rusiya Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı planının pozulmaması üçün Ermənistandakı hadisələrə müdaxilə edəcək. Publika.az Ermənistanın Lragir saytına istinadən bu haqda xəbər yayıb. Yazıda deyilir ki, İrəvanda keçirilən aksiyada siyasətçilər tez-tez bu haqda danışırlar: “Baş verənlər Moskvanın Qarabağ və erməni-türk sərhədinin açılması ilə bağlı planlarını pozur. Türkiyə də bu məsələdə Rusiyanı dəstəkləyir, çünki Moskvanın planı Qarabağın Azərbaycana qaytarılmasını nəzərdə tutur. Məhz mümkün Rusiya müdaxiləsi ilə bağlı mitinq keçirənlər hakimiyyəti xəbərdarlıq edir və buna icazə verilməməsi tələb olunur. Görünür, bu ehtimal artıq reallığa çevrilir. Xüsusilə son günlər Rusiyanın ”Alfa” xüsusi təyinatlılarının gəlişi və rus təyyarələrinin səmada görünməsi haqda söhbətlər gəzir”. Ekspertlər isə Sərkisyan hakimiyyətinin daxili problemi aradan qaldırmaq üçün Qarabağda müharibə edə biləcəyi ehtimalını dəyərləndirirlər. Erməni ekspert Akop Badalyan isə qeyd edib ki, Rusiya Ermənistandakı vəziyyətdən ciddi şəkildə narazıdır. “Çünki baş verənlər onun ”Kazan prinsipləri” ilə Qarabağ münaqişəsini həll etməyinə mane olur. Hansı ki, bu, Qarabağın qaytarılmasını nəzərdə tutur. Ola bilər ki, belə situasiyada Qarabağda müharibə yenidən alovlansın”, – deyə o bildirib.

Üsyançıları dəstəkləyən Ermənistanın ən məşhur müğənni və bəstəkarlarından biri Ruben Haqverdyan R.Haqverdyan isə deyib: “Mən bir şeyi bilirəm: Serjik Sərkisyanı hakimiyyətə Rusiya xüsusi xidməti gətirib və bu gün də əlindən gələni edir ki, onu postunda saxlasın. Sərkisyan da əvəzində xalqımızı məhv edib, Ermənistanı Rusiyanın poliqonuna çevirmək istəyir” (virtualaz.org).

Azərbaycan vətəndaşlarını sözsüz ki, işğalçı ölkədə yaşananların Qarabağ məsələsinə nə dərəcədə təsir edəcəyi düşündürür. Bu situasiyada Azərbaycanın düşmənə sarsıdıcı zərbə vurmasını təklif edənlər də var. Amma siyasi təhlilçilər hələlik buna ehtiyac görmür.

Politoloq Toğrul İsmayıl hesab edir ki, müdaxilə ən son variantdır: “Amma Ermənistan daxilində böhran dərinləşərsə, Azərbaycan ordumuzun durumunu dəyərləndirərək, ilk mərhələdə Dağlıq Qarabağ ətrafındakı əraziləri antiterror əməliyyatı ilə təmizləmə işinə başlaya bilər”.

Ekspert şübhə etmir ki, işğalçı ölkədə baş verənlər Qarabağ məsələsində Azərbaycanın şansını artırır:“Daxildəki qarışıqlıqlar ölkəni zəiflədir və belə bir situasiyada ölkə kənara diqqət ayıra bilmir. Bizim torpaqların itirilməsi də daxili çevrilişlərin nəticəsində olub. Beynəlxalq anlaşmalara əməl edən bir ölkə olaraq Azərbaycan müdaxilə etməyərək ciddi şəkildə tədbirlər görməlidir. Nəticə nə olursa-olsun, bu hadisələr Ermənistanda kənar qüvvələrin nə qədər təsirli olduğunu göstərir. Bu da Ermənistanın müstəqil ölkə olmadığını göstərir”.

Deputat, Azərbaycanın NATO Parlament Assambleyasındakı nümayəndə heyətinin üzvü Siyavuş Novruzov “Yeni Müsavat”a bildirdi ki, Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqlar getdiyi üçün Azərbaycan sərt addımlar atmağa tələsmir: “Bu saat həm həmsədrlər, həm Türkiyə, hətta İran danışıqlar prosesinə qoşulub və müzakirələr çox ciddi xarakter alıb, aktivləşib. Bu yaxınlarda ayrı-ayrı ölkə prezidentlərinin Azərbaycana nəzərdə tutulan səfərləri, XİN başçılarının keçirdiyi görüşlər bu məsələnin aktual olduğunu və tezliklə sülh yolu ilə həll ediləcəyinə inamı artırır. Azərbaycan Respublikasının prezidenti də bəyan edib ki, bizim daha 20 il gözləmək fikrimiz yoxdur. Yəni qısa müddət ərzində bu məsələ sülh yolu ilə həllini tapmayacaqsa, digər üsullardan istifadə edəcəyik”.

S.Novruzov Ermənistandakı hadisələri izlədiyini və məsələyə iki prizmadan yanaşdığını vurğuladı:“Ermənistanda mövcud rejim və ona başçılıq edən cinayətkar rəhbərlər hər biri Qarabağ dalğası altında hakimiyyətə gəliblər. Ermənistan prezidenti daxil, bunların böyük əksəriyyəti Azərbaycan vətəndaşıdır. Ona görə də məsələnin həll olunması faktiki olaraq o cinayətkarların əllərində olan ”kart”ı itirməsinə gətirib çıxara bilər. Bunlar qorxurlar ki, problem sülh yolu ilə həll olunduqdan sonra Ermənistan əhalisi özünə yeni prezident, parlament seçəcək. O baxımdan Qarabağ məsələsinin həlli həmin qüvvələr üçün çox ciddi narahatlıq yaradır”.

Deputat xatırlatdı ki, qarşıdurmada iştirak edənlərin əksəriyyəti Qarabağ müharibəsində cinayət törətmiş şəxslərdir: “Onlar da bilirlər ki, sülh sazişi imzalandıqdan sonra beynəlxalq məhkəmə qarşısında cavab verməli olacaqlar. O baxımdan da onlar cinayətkar əməllərini ört-basdır etmək üçün bu cür qarışıqlıq yaradırlar. Həmin qüvvələr Ermənistanda qeyri-qanuni yaşayıblar, hakimiyyəti ələ keçiriblər və qanunsuz yolla külli miqdarda sərvət əldə ediblər. Ona görə də belə gərginlik yaradırlar”.

S.Novruzov bu hadisələrdə S.Sərkisyanın şəxsən maraqlı olduğunu vurğuladı: “Ermənistan rəhbərliyi bununla həmsədrlərə, beynəlxalq təşkilatlara çatdırmaq istəyir ki, guya Ermənistan əhalisi münaqişənin güzəştli yollarla həllinə öz etirazını bildirir və bu, ondan asılı məsələ deyil. Amma diqqətlə baxsaq, görərik ki, bu qarşıdurmada iştirak edənlərin böyük əksəriyyəti Azərbaycan vətəndaşı olmuş ermənilərdir”.

***

Danışıqların taleyindən narahatlığını açıq şəkildə ifadə etməyən həmsədrlər isə növbətçi açıqlamalarla gündəmdə qalmağa çalışırlar. ATƏT-in Minsk Qrupunun amerikalı həmsədri Ceyms Uorlik bildirib ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan prezidenti Serj Sərkisyan qoşunların təmas xəttində və Azərbaycan-Ermənistan sərhədində ATƏT-in monitorinq qrupunun genişləndirilməsi məsələsində razılığa gəliblər.

 “Minsk Qrupunun həmsədrləri prezidentlərin Vyana və Peterburqda gərginliyin azaldılması və münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün danışıqlar prosesinin sonrakı inkişafına dair götürdükləri öhdəliklərin reallaşdırılması istiqamətində aktiv iş görür. Prezidentlər Qarabağda təmas xətti və Azərbaycan-Ermənistan sərhədində ATƏT-in monitorinq qrupunun genişləndirilməsi məsələsində razılığa gəlib. Hər iki tərəfdən yüksək səviyyəli rəsmi şəxslərin cəlb olunması ilə münaqişənin nizamlanması üzrə danışıqların davam etdirilməsi planlaşdırılır. Diplomatik istiqamətdə proses tərəflər arasında gərginliyin azaldılması üçün vacibdir”, – deyə Uorlik açıqlamasında qeyd edib.

İki gün əvvəl Ermənistan ordusunun Tovuz rayonu istiqamətindəki ərazilərdə yanğın törətdiyi barədə xəbər yayılmışdı. Şübhə yoxdur ki, işğalçı ölkə gərginliyi iki ölkə arasındakı sərhədlərə daşımaq istəyir. Ancaq o zaman susan, erməni təcavüzünə son qoymaqla bağlı çağırış etməkdənsə, təmas xəttində və Azərbaycan-Ermənistan sərhədində ATƏT-in monitorinq qrupunun genişləndirilməsi məsələsində razılığa gəlinməsi məsələsini dövriyyəyə buraxıb. Hər halda, çarəsizliyin əlamətidir…